Donnerstag, 27. September 2012

Globalîzm, Pirrzimanîbûn û Kurdî


Sedsala 21an, wek sedsala globalîzm, pirrzimanîbûn û teknolojîyê, ji her cîvatî re ji alîyekî ve îmkanên nû û ji alîyê din ve jî probleman dertîne holê. Ev rewşa nû ji bo hinin cîvatan wê bibe îmkan, lewra hazirîya van cîvatan ji vê rewşa nû re heye. Lê ji hin cîvatan re jî wê ji ber nebûna hazirî û îmkanan bibe pireya siratê.
Yek ji problemên kurdan yên vê sedsala han îstîqbala kurdî ye. Kurdî îroj li ser axa xwe li ber zekeratê ye û meseleya hebûn û nebûna me ye.

Globalîzm û zimanên bê pîyase
Tesîra herî zêde ya globalîzmê ew e ku îdî ekonomî û sermaye rê nîşanî merivan didin. Prensîbên heyatê ji hêla sermaye û şîrketên navnetewî tên tayîn kirin. Xwestina herî mûhîm ji mîrov ew e ku ew mobîl be, bikaribe bêî sinoran aktîf be. Yanê divê ew him bikaribe mesela ji welatekî biçe yekî din yan jî di wê qonaxê de be ku bikaribe bi teknolajîyên nû (computer, înternet û hwd.) danûstandinên ji sinoran der ava bike. Bi gotineke din, însan mecbûr mane ku global bifikirin û global hereket bikin. Îjar ev halê nû dike ku însan di perwerdeya xwe û zarokên xwe de hinin tiştan derxin pêş û hinin tiştan jî bavêjin paş. Di vir de meseleya ziman dîsa roleke mûhîm dilîze: Dezgeh, dewlet û dêûbav li wê mêzedikin ka li pîyasê rola kîjan zimanî çiqas heye û perwerdeyê li gorî van daxwazan saz dikin.
Ji bona ku ez baş werim fem kirin ezê mîsalekê bidim: Li Almanyayê di perwerdeyê de hetanî çend salan berê Îngîlîzî roleke pir mûhîm nedilîst. Di mektebê de dersa Îngilîzî di sinifa pêncan de destpêdikir û tew di hinin mekteban de însanan dixwastin zarok berîya Îngîlîzî Latinî hîn bibin. Ji salên 2000î vir de ev paradîgmaya hanê hate guhertin û Îngilîzî îdî roleke sereke dilîze. Xwedîsermaye û sîyasetvan roleke mezin didin Îngilîzî û îroj di perwerdeyê de ev daxwaz hatîye cî: Ji sinifa yekê pê ve dersa vî zimanî tê dayîn!
Cîyê Îngilîzî li kêleka zimanê Almanî û dersa matematîkê ye û berîya ku zarok Almanî baş hînbîbin bi ‘elimandina Îngilîzî jî dest pê dikin.
Ji vê mîsalê jî xuya dibe ka ez dixwazim çi bibêjim: Qîmeta zimanekî li gorî sermaye û pîyaseyê tê tespît kirin û tesîra zimanên bê pîyase û sermîyan li cîhanê û li cem axaftvanên wan jî kêm dibe.
Ji ber vê tesîra hanê li Almanyayê rola Almanî gelek tê nîqaş kirin û dêûbav û dezgehên mûhîm dixwazin rê li vê yekê bibirrin.

Îjar ka welatekî mîna Almanyayê vê rewşa nû wek problem bibîne û li çareserîyê bigere, ka em kurd dê ji ku dest pê bikin?

Globalîzm û koçberî
Wekû min li jor jî got, di vê qirnê hanê de mobîlbûn di heyata însanan de roleke mûhîm dilîze û însan dikarin/dixwazin/mecbûr in ji welatekî biçin welatekî din û dest bi heyateke din bikin. Li gor îstatîstikên UNê di sala 2000î de 150 mîlyon koçber hebûne. Bi gotineke din, koçberî îdî bûye perçeyek ji heyata me.
Faktorên koçberîyê tînîn holê ji hev cihê ne; her welatek ji ber sebebên cuda koçberan dide. Lê bi gelemperî meriv dikare van faktoran bîne ziman: Feqîrtî, şer û sîyaseta dewletên serdest/dagirker... Elbet hin faktorên din jî hene, lê jibo kurdan van hersê faktor esasî ne, mûhîm in. Divê ez li vir wek tesbît bînim zman ku feqîrhîştina gele me û şer, jibo dewletê du rê ne ku bi wan welatê me ji hêlekê ve vala dike û ji hêla din jî gelê me li rûyê erde bela û asîmîle dike.

Globalîzm û kêmnetewe
Gelên koçber bi pirranî kêmnetewe ne. Kêmnetewe bibe-nebe jê hêla kultur û ziman ve mecbûr in ku adapteyî cîvata serdest bibin. Şert û mercên kêmneteweyan çiqas rind û baş bin jî, ji ber kêmbûna wan divê ew li gor sîyaseta serdest tevbigerin.
Elbet statûya hinin kêmneteweyan dike ku ew kêmî-kêm bi zimanê xwe perwerde bibin û di halê herî baş de ew dibin merivên “duziman”, yanî merivên ku du zimanan di sewîyeyeke bilind de bikartînin. Li vir meriv dikarê Swêdê wek welatekî pirrzimanî û pirrkulturî mîsal bide. Li vî welatî îmkana kêmneteweyan heye ku zarokên xwe bi zimanê bavûkalên xwe bidin perwerde kirin. Lê girtina dersa bi zimanê bavûkalan di hefteyê de du-sê saetan çiqas îmkaneke baş dibe bila bibe jî, di netîceyê de ev ziman di heyata rojane de ne zimanê serdest e, ew zimanê duduyan e û sewîya wî li gor vê ye.
Divê ez li vir bînim ziman ku her welat Swêd nine, li Swêdê jî li her cîyî dersa bi zimanê bavûkalan nine.

Gotina dawî
Wek netîce meriv dikare bibêje ku, kêmnetewe bi pirranî robiro ji ziman û kultura xwe dûr dikevin.
Xisûsen kêmneteweyên wek kurdan, ku ne xwedî mekteb û dezgeh în û ne jî welatekî wan/li welatê wan statuyeke wan heye, li ber pêlên globalîzmê bê alîkarî û hazirîyê ne. Bi gotineke din, keştîya wan hatîyê şewitîn, wê tarîx ray bide ka ew çiqas jêhatî û mêr in.[1]



[1] Ji bo xwendevanên jin: Şêr şêr e, çi jin e çi mêr e.

Keine Kommentare:

Kommentar veröffentlichen